Жер - ырыстың кіндігі,
Еңбек - ырыстың қазығы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жер мен еңбектің ырыс-берекенің басты көзі екенін айтады. Тура мағынасында, жер адамға өнім беріп, қорек табуға мүмкіндік жасайды. Астарлы мағынасында, адам не нәрсеге қол жеткізсе де, оның түбі тіршілікке тірек болатын жерге және сол жерді баптап, күтіп-баптайтын еңбекке байланысты деген ой жатыр. Яғни ырыс кездейсоқ келмейді, ол маңдай термен, табандылықпен келеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — тіршіліктің қайнары, құт қонған мекен, берекенің бастауы. «Ырыстың кіндігі» деген тіркес жерді бар жақсылықтың ортасы, өмірді ұстап тұрған өзек ретінде көрсетеді. Ал «еңбек» — сол ырысты қозғалтатын күш. «Ырыстың қазығы» дегені еңбек берекені бекітіп, орнықтырып тұрады дегенді білдіреді. Қазығы мықты болса, үй де, тірлік те шайқалмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өз мәнін жоғалтқан жоқ. Ауыл шаруашылығында да, қаладағы кәсіпте де табыс үшін жүйелі еңбек қажет. Мысалы, егін еккен адам жерді дұрыс өңдеп, уақытында суарып, күтіп-баптаса ғана мол өнім алады. Сол сияқты оқушы да еңбектеніп дайындалса, жақсы нәтижеге жетеді. Сондықтан мақал адамды жерді құрметтеуге, еңбекті қадірлеуге шақырады.
Eńbek - yrystyń qazyǵy.