Жеңген ит желкесінен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында иттің жеңісі туралы айтқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — біреуді жеңген, үстем түскен адам не күш иесі өз әрекетінің нәтижесін сезінеді, бірақ сол жеңістің салдары да болады. Халық мұнымен орынсыз күш көрсету, әлсізге бопсалау ақыры өз басыңа қайтып келуі мүмкін екенін аңғартады. Яғни жеңіс әрдайым мақтаныш емес, жауапкершілік те бірге келеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» бейнесі көбіне ашу, қырсықтық, жыртқыш мінез немесе дөрекі күшті білдіреді. «Желке» — адамның осал, қорғансыз тұсы, мойынның арт жағы. Осы образ арқылы жеңгеннің өзі де қауіпті жағдайда қалуы мүмкін екені, артық кеткен күштің арты опық жегізетіні меңзеледі. Халықтық тілде мұндай бейне мінездің қаталдығын, өктемдіктің шегін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де біреуді орынсыз басыну, әлсізді қорлау, не артық қулық жасау сияқты әрекеттердің ақыры жақсы болмайтынын ескерту үшін айтылады. Мысалы, жұмыста тәжірибелі қызметкер жаңа келген әріптесін үнемі кемсітіп жүрсе, кейін сол жас маман өз орнын тауып, жағдай өзгергенде, бұрынғы өктемдік өзіне қиындық әкелуі мүмкін. Сондықтан бұл мақал сабырлы, әділ болуға шақырады.