Жазда қонысыңды дөңге сал,
Қыста қонысыңды көңге сал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жазғытұрым қонысты биік, жел өтіп тұратын дөңге орналастыру, ал қыс түскенде қыстауды ықтасын, панасы бар көңге салу. Астарлы мағынасы — әр істі, әр мекенді, әр уақытты өз табиғатына сай таңдай білу керек деген ой. Адам да жағдайды алдын ала ойлап, ыңғайын, пайдасын, қауіпсіздігін ескерсе, тіршілігі жеңілдейді. Яғни, мезгіл мен ортаны дұрыс бағалау — ақыл мен тәжірибенің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «дөң» — жаздағы салқын самал, кеңдік, қолайлылықтың белгісі. «Көң» — қыста жылылық, ықтасын, қорған болатын орынның бейнесі. Екі ұғым табиғаттың екі түрлі мінезін көрсетеді: жазда ыстықтан, қыста суықтан қорғану қажет. Сол арқылы мақал адамға да бір қалыпқа байланып қалмай, жағдайға қарай бейімделуді үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген жоспарға сай келеді. Мысалы, үй саларда жазда ыстық, қыста суық өтпейтін жерді таңдау, немесе жұмыс кестесін маусымға қарай ыңғайлау. Бір адам жазда көлеңкесі мол, желдетуі жақсы пәтер іздеп, қыста жылытуы мықты үйді таңдаса, осы мақалдың мәнін дұрыс қолданғаны.
Qysta qonysyńdy kóńge sal.