Жарлының аузы аққа тисе, мұрны қанайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кедей адамның аузы ақ тағамға, яғни сүт, қаймақ, май сияқты дәмді асқа тисе, тіпті мұрны қанап кетеді деген әсірелеу бар. Астарлы мағынасы: жоқшылықта өскен не таршылық көрген адам кенет молшылыққа, жеңіл өмірге, күтпеген жақсы жағдайға тап болса, соған бірден үйренісе алмай, кейде зиян шегуі де мүмкін. Яғни ұзақ уақыт жоқшылық көрген жанға байлықтың, артық дүниенің бірден келуі ауыр тиеді деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “ақ” сөзі — сүт тағамдарының, берекелі астың белгісі. “Аузы тию” — сол игілікке қол жеткізу дегенді білдіреді. Ал “мұрны қанайды” дегені тура қан ағу емес, күтпеген жақсылықтың өзі де кейде қиындық әкелетінін көрсететін бейнелі сөз. Халық осылайша жоқшылық пен молшылықтың адамға бірдей оңай тимейтінін образ арқылы жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық жағдайы күрт өзгерген адамға қатысты айтылады. Мысалы, бұрын қарапайым өмір сүрген біреу табысы көбейген соң ақшаны орынсыз жұмсап, қарызға кіріп кетсе, үлкен мүмкіндік оған пайдадан гөрі зиян әкелді деуге болады. Сондықтан байлық та, жақсы жағдай да сабыр мен ақылмен қабылдануы керек.