Жайынның құйрығын жеген жатпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жайын — ірі, дәмді балық, ал оның құйрығын жеген адам тоқ, разы болады деген ишара бар. Мақалдың тура мағынасы да осыған жақын: бір нәрсенің дәмін татып, пайдасын көрген кісі оны ұмытпайды, қайта соған қайта-қайта ұмтылады. Астарлы мағынасы — адам игілікті, пайдасы мол істі, рақаты мен тиімділігі бар ортаны, дәмді дүниені оңай тастамайды. Бір рет жақсы көріп, пайдасын сезсе, сол нәрсе жүрегіне, әдетіне айналады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жайын» — үлкен, бағалы, сүйкімді нәрсенің бейнесі. Оның «құйрығы» — негізгі емес, бірақ дәмі мен құны бар бөлігі. Яғни мақал ұсақ көрінген нәрсенің өзінде де тартым, пайда болатынын аңғартады. «Жатпас» сөзі адамның байланған күйін, көңілі ауып, қайта айналатынын білдіреді. Бұл образдар арқылы халық пайда көрген адамның сол нәрседен қол үзбейтін мінезін дәл жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жақсы жұмыс, қолайлы орта, пайдалы әдет немесе табысты жоба туралы айтылады. Мысалы, адам бір компанияда еңбегінің бағасын көріп, жалақысы мен жағдайы жақсы болса, ол жерден кеткісі келмей, сол ортаға байланып қалады. Яғни адам өзіне жаққан, пайдасын берген дүниеден оңай ажырамайды.