Ұсталы ел озар,
Ұстасыз ел азар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шебері, ісмері, қолөнері бар елдің тұрмысы түзу, тіршілігі алға басады; ал ұстасы жоқ, ісі кем елдің шаруасы кері кетеді. Астарлы мағынасы — кез келген қоғамның дамуы мен берекесі еңбекке, шеберлікке, кәсіпке сүйенеді. Ұста — тек темір соғатын адам емес, ол елге пайдасы тиетін маман, еңбегімен жұртты асырайтын, тұрмысты көркейтетін тұлға.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ұсталы ел» — қолынан іс келетін, шеберлері бар, өндірісі мен кәсібі дамыған елдің бейнесі. «Ұстасыз ел» — еңбегі жүйесіз, тірегі әлсіз, тұрмысы жұтаң қоғамды меңзейді. «Озар» сөзі алға шығу, өркендеу, ел қатарлы болу дегенді білдірсе, «азар» сөзі кейін қалу, тозу, әлсіреу мағынасын береді. Яғни мақал шеберлік пен еңбекке сүйенген елдің болашағы жарқын болатынын салыстыру арқылы көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, бір ауылда ағаш ұстасы, дәнекерлеуші, тігінші, шебер құрылысшы болса, адамдар алысқа сабылмай-ақ қажет ісін сол жерде тындырады, ақша да ауылда қалады. Сол арқылы ауылдың тұрмысы түзеліп, жұмыс көбейеді. Сондықтан маман көп, кәсіпті ел әрдайым ілгері жүреді.
Ustasyz el azar.