Үлкен жау - өңеш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Үлкен жау — өңеш деген мақал адамның ең қауіпті дұшпаны сырттан емес, өз ішіндегі ашкөздік, тойымсыздық, қомағайлық екенін білдіреді. Тура мағынасында «өңеш» — ас өтетін жол, яғни тамақ жеумен байланысты ұғым. Астарлы мағынасында ол адамның нәпсісін, дәмге, дүние-мүлікке, рахатқа тым құмарлығын меңзейді. Адам өз нәпсісіне ерсе, артық жеп, ысырап жасап, денсаулығын да, абыройын да жоғалтуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жау» сөзі өте күшті бейнелеу құралы ретінде алынған. Яғни қарапайым бір дене мүшесі емес, адамды аздыратын, әлсірететін ішкі дұшпан ретінде көрсетіледі. Өңеш арқылы халық ашкөздіктің шегі жоқ екенін, «ауызға келгеннің бәрін жұта беру» адамның өзіне зиян екенін ұқтырады. Бұл образ адамды сабыр мен қанағатқа шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал әсіресе тамаққа, ақшаға, тұтынуға шектен тыс әуестік туралы айтылады. Мысалы, бір адам тойып тұрса да дастарқаннан қайта-қайта алып, кейін өзін жайсыз сезінсе, оған осы мақал орынды айтылады. Сондай-ақ, табысы жетсе де үнемсіздікпен бәрін ысырап ететін кісіге де сай келеді.