Түйесіз көш сәнсіз.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Түйесіз көш сәнсіз деген мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону кезінде түйе болмаса, көштің көркі де, реті де келмейді. Астарлы мағынасы — әр істің өзіне лайық тірегі, қажет құралы, сәні мен мәні болады. Бір нәрсенің басты бөлшегі болмаса, іс толық, үйлесімді көрінбейді. Бұл жерде түйе — қазақ тіршілігіндегі ең сенімді көлік, ал көш — елдің қоныс аудару, тіршілік ету көрінісі. Сондықтан мақал кез келген шаруаның өз қажетімен, өз жарасымымен ғана әдемі болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйе» — төзімнің, күштің, жүк көтерудің белгісі. «Көш» — елдің тіршілігі, қозғалысы, өмір жолы. «Сәнсіз» деген сөз тек сыртқы әдемілікті емес, үйлесімсіздік пен кемшілікті де білдіреді. Яғни, түйе көштің ажарын ашып, берекесін келтіретін негізгі бейне ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал кез келген жұмыста негізгі тетік пен маңызды адамның орнын түсіндіру үшін айтылады. Мысалы, үлкен шара ұйымдастырғанда дыбыс жүйесі істемесе, бүкіл жиналыстың сәні кетеді. Сол сияқты түйе болмаса көш те мәнсіз қалған. Бұл — бір істің толық болуы үшін басты бөлшегін ұмытпау керек деген ой.