Түйесіне қарай жазысы,
Биесіне қарай қазысы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әркімнің несібесі, сыбағасы, мінезі мен тұрмысы өз жағдайына, мүмкіндігіне қарай болатынын білдіреді. Тура мағынада түйенің еті мен бие сүті — малдың түріне сай алынатын өнімдер. Астарлы мағынада адам да өз еңбегіне, тұрмысына, ортасына, қабілетіне қарай үлес алады деген ой жатыр. Яғни, бәрі бірдей болмайды, әр нәрсенің өз орны, өз өлшемі бар.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» мен «бие» — қазақ тіршілігіндегі ең таныс төрт түлік. «Жазысы» мен «қазысы» сол малдан алынатын ас-ауқаттың түрін меңзейді. Түйеге лайық жазы, биеге лайық қазы деу арқылы халық дүниедегі әр заттың өз сыбағасы мен табиғи қалпы болатынын көркем бейнелеген. Бұл теңеу тіршіліктегі әділ өлшемді, сәйкестікті аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға орынсыз салыстыру жасамауды, әркімнің мүмкіндігін ескеруді үйретеді. Мысалы, бір отбасында үлкен баладан да, кіші баладан да бірдей табыс күту дұрыс емес: біреуі оқуда мықты болса, біреуі еңбекке бейім болуы мүмкін. Екеуінің де өз «қазысы» мен «жазысы» бар, яғни өз қабілетіне сай нәтижесі болады.
Bıesine qaraı qazysy.