Туған жердей жер болмас,
Туған елдей ел болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған жер мен туған елдің қадірі бәрінен биік екенін білдіреді. Адам қайда жүрсе де, өз өскен өлкесін, тілін, салтын, жұртын ерекше жақсы көреді. Туған жердің топырағы ыстық, ал туған елдің ықыласы қымбат, себебі адамға алғашқы тәрбие, мінез, өмірлік тірек сол ортадан келеді. Астарлы мағынасы — өз еліңе адал болу, елді сағыну, оны басқа жермен де, басқа жұртпен де салыстырғанда ең қымбат санау.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — тек топырақ емес, адамның кіндік қаны тамған өлке, балалық шағы өткен қасиетті мекен. «Ел» — ру ғана емес, тұтас халық, туған жұрт, ортақ рух пен бірлік. «Дей» сөзінің қайталануы туған жер мен туған елдің теңдессіз екенін айқындап, ойды нықтай түседі. Яғни бұл мақал салыстыру арқылы туған өлкенің орны бөлек екенін әсерлі көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шетелде оқып, жұмыс істеп жүрген адамдарға да, ауылын сағынған жастарға да жиі айтылады. Мысалы, қалада жақсы мүмкіндік болса да, ауылына барып, ата-анасына көмектесіп, туған жерінің дамуына үлес қосқан жас осы мақалдың мәнін іске асырады.
Týǵan eldeı el bolmas.