Туған елің болмаса,
Тумай-ақ қойсын Күн мен Ай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал туған елдің қадірі бәрінен биік екенін айтады. Адам үшін елсіз өмірдің мәні кем, өйткені туған жер мен өскен орта — оның тірегі, рухы, болашағы. «Тумай-ақ қойсын Күн мен Ай» дегені тура мағынада айтылмайды, астарлап туған ел болмаса, жарық дүниенің өзі қызықсыз, өмірдің сәні жоқ деген ойды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы Күн мен Ай — жарық, жылу, тіршілік пен әсемдіктің символы. Қазақ танымында олар дүниенің көркі, өмірдің нұры саналады. Ал туған елің — адамның тамыры, қорғаны, қадір-қасиетін сақтайтын қасиетті ұғым. Ақындық бейне арқылы елдің орны Күн мен Айдан да жоғары қойылып, туған жерсіз жарық дүниенің өзі жетімсіреп көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз еліне сүйіспеншілікпен қарауға, оны қорғап, қадірлеуге үндейді. Мысалы, шетелде оқып жүрген жас маман туған елін сағынып, елге оралып қызмет етуді мақсат етсе, осы мақалдың мағынасы анық көрінеді: адамға ең қымбаты — өз елі, өз жұрты.
Týmaı-aq qoısyn Kún men Aı.