Тотықұс бойын көріп зорланады,
Аяғын көріп қорланады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тотықұс өз бейнесіне тамсанып, өзін ерекше санап, кердеңдейді. Бірақ оның аяғын көргенде, яғни табиғатындағы әлсіз, үйлеспейтін жағын байқағанда, паңдығы басылып, қысылып қалады. Мақалдың астарлы мағынасы — адам да кейде сыртқы сәніне, атақ-абыройына не бойындағы аз ғана артықшылығына масаттанып кетеді. Алайда шын мәнінде кемшілігі, әлсіз тұсы ашылса, тәкаппарлығы сөніп, ұялады. Сондықтан бұл сөз кісіні өзін асыра бағаламауға, кеудемсоқ болмауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Тотықұс — сұлу құс, түрлі түсті, көзге тартымды. Оның «бойын көріп зорлануы» сыртқы сұлулыққа мастануды білдіреді. Ал «аяғын көріп қорлануы» — көзге онша түсе бермейтін, бірақ кемшілікке айналатын тұсын білдіретін образ. Яғни мақал адамның сыртқы көркі мен ішкі кемшілігі қатар жүретінін ишаралайды. Бұл жерде аяғы арқылы әлсіздік, толық еместік, паңдықты түсіретін шындық көрсетілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал өзін тым жоғары ұстап, басқаны менсінбейтін адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жаңа киім киіп, әлеуметтік желіде өзін ерекше көрсетіп жүргенімен, ісі мен мінезі сын көтермесе, жұрт осы мақалмен оның жасанды паңдығын әжуалайды. Мақалдың тәрбиесі — адамды сыртқы көрініске емес, ішкі қасиетке мән беруге үйрету.
Aıaǵyn kórip qorlanady.