Тоқ адам тойшыл,
Аш адам арманшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тоқ адамның ойы той-думанға, қызыққа ауып тұрады, ал аш адамның ойы ең алдымен қарын тойдыру, несібе табу жағына бағытталады. Астарлы мағынасы: адамның хәлі мен мұқтаждығы оның ниеті мен мінезіне тікелей әсер етеді. Іші тоқ, көзі тоқ адам өмірдің қызығын көбірек ойласа, таршылық көрген жанның арманы көбіне жоқтан құтылу, жақсы күнге жету болады. Мақал адамды түсінуде оның жағдайын ескеруге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "тоқ" пен "аш" — тек қарынның күйі емес, жалпы тұрмыс деңгейінің белгісі. "Тойшыл" сөзі думанға, сауыққа құмарлықты білдірсе, "арманшыл" сөзі алысқа көз тігіп, жетіспегенін аңсауды көрсетеді. Яғни, той — тоқтықтың, ал арман — мұқтаждықтың бейнесі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі кезде де өзекті. Мысалы, айлығы жетпей жүрген адам алдымен қарызын жабуды, отбасының керегін өтеуді ойлайды, ал тұрмысы түзелген жан демалыс, саяхат, көңіл көтеру жайын көбірек жоспарлайды. Сол себепті мақал адамның ішкі дүниесін емес, өмірлік жағдайын да ескеріп сөйлетеді.
Ash adam armanshyl.