Тіл - тіліп түсер наркескен,
Сөз - өткір жебе тау тескен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тіл мен сөздің қуатын өте әсерлі көрсетеді. Тіл дұрыс қолданылса — адамға пайда, жөн сілтеу, ақиқат айту құралы; ал орынсыз, қатты айтылса — жара салатын, елді де, жүректі де жаралайтын күшке айналады. «Тіліп түсер наркескен» дегені — тілдің өткір, кесіп түсетін қуатын білдіреді. «Сөз — өткір жебе тау тескен» дегені — бір ауыз сөздің әсері кейде найзадай тиіп, терең із қалдыратынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «наркескен» — жүзi өтiрiкке көнбейтін, өте өткір қылыштың бейнесі. Ол тілдің кесіп түсетін, абайламасаң зиян келтіретін қасиетін аңғартады. Ал «өткір жебе» — нысанаға дәл тиетін, шегеге ұқсап қадалатын сөздің символы. «Тау тескен» деген теңеу сөздің күшін асыра суреттеп, оның әсері тіпті қатты, бөгет бұзатын деңгейде болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды әсіресе сөйлесу мәдениеті, желідегі пікір жазу, отбасындағы не жұмыстағы қарым-қатынас кезінде қолданамыз. Адам бір ауыз ауыр сөзбен біреудің көңілін түсіріп, араға салқындық түсіріп алуы мүмкін. Мысалы, жұмыс орнында басшы қызметкерді жұрттың алдында қатты сынаса, ол сөз ұзақ уақыт есте қалады. Сондықтан сөзді ойланып айту, тілге ие болу — бүгін де өте маңызды.
Sóz - ótkir jebe taý tesken.