Тегін жеген мал тесіп шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тегін келген нәрсенің сұрауы болады, оңай олжа көбіне опа бермейді. Мақалдың тура мағынасы — малды тегін жеп, тойынған жан кейін бір зиянға ұшырауы мүмкін деген ескерту. Астарлы мағынасы — еңбексіз, бейнетсіз келген пайда адамның қадірін кетіріп, соңында шығынға, ұятқа не өкінішке апарады. Қазақ танымында «тегін» дегеннің артында жауапкершілік жоқ сияқты көрінгенмен, шын мәнінде оның өтеуі міндетті түрде табылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — кез келген дайын олжа, жеңіл табыс, біреудің еңбегімен келген несібе. «Тесіп шығады» деген тіркес сол нәрсенің іштен бүлдіріп, сыртқа салдарын шығаратынын білдіреді. Яғни, арзанға қызығу немесе адал емес жолмен келген пайда ақырында зиян болып қайтады. Образ өте нақты: малдың қарнына кірген артық нәрсе іші ауырып, тесілгендей күйге түсіреді. Бұл — теріс жолдың түбі тыныштық бермейді деген ишара.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал интернеттегі күмәнді «тегін сыйлықтарға», заңсыз табысқа немесе біреудің еңбегін пайдаланып пайда табуға қатысты айтылады. Мысалы, адам белгісіз сайттан тегін ақша беремін дегенге сеніп, ақшасынан да, жеке мәліметінен де айырылып қалса, осы мақал дәл келеді.