Сұмырай келсе су құрыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — сұмырай, яғни сұрқия не кесірлі адам келсе, су да құрғап қалады дегендей әсерлі бейнелеу. Астарлы мағынасы — жаман ниетті, берекесіз, кесірлі адам бар жерге ырыс та, тыныштық та, береке де азаяды. Ондай кісінің сөзі де, ісі де айналасына зиян тигізіп, жақсы істің жолын кеседі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «су» — тіршілік, береке, молшылықтың нышаны. Ал «құру» — сол ырыстың азаюын, көңілдің тозуын, жағдайдың нашарлауын білдіреді. «Сұмырай» сөзі тек мінезі суық адамды емес, ел ішіне іріткі салатын, пайдасынан зияны көп жанды меңзейді. Яғни мақал кесірлі адамның әсерін табиғат құбылысындай қатты етіп көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ұжымда, отбасында немесе достық қатынаста қолданылуы мүмкін. Мысалы, бір адам әрдайым шағым айтып, ұрыс шығарып, ортадағы келісімді бұза берсе, жұрт «Сұмырай келсе су құрыр» деп оны ескерту ретінде айтуы мүмкін. Бұл — айналаға кесір келтіретін мінезден сақтандыру.