Солақайға сорпа жоқ,
Соқыр итке боқ та жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — солақай адам сорпаны оңай іше алмайды, ал соқыр итке тіпті боқтың да пайдасы жоқ деген сөз. Астарлы мағынасы — кейбір адам не нәрсенің қадірін білмейді, не берілген мүмкіндікті дұрыс пайдалана алмайды. Яғни, орынсыз адамға айтылған сөз де, көрсетілген игілік те босқа кетуі мүмкін. Мақал сақтыққа, орынды іске, әр нәрсенің өз иесін табуына меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «солақай» — табиғи бейімділігі басқа, үйренген дағдысы өзгеше адамды бейнелейді. «Сорпа» — қарапайым ырыс, береке, қолжетімді игілік. «Соқыр ит» — көзсіз, аңдамайтын, пайда мен зиянды ажырата алмайтын бейне. «Боқ та жоқ» дегені — мүлде ешбір пайда болмайтынын, тіпті керексіз нәрсенің өзі жарамайтынын көрсетеді. Осы арқылы мақал адамның қабылдауы мен қабілеті әртүрлі екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреуге қанша түсіндірсең де, ол соны елемей, өз қателігін қайталай берген жағдайда қолдануға болады. Мысалы, қызметкерге қауіпсіздік ережесін бірнеше рет ескерткенмен, ол мән бермесе, басшы: «Солақайға сорпа жоқ, соқыр итке боқ та жоқ» деп, ескерту зая кеткенін білдіреді. Бұл сөз адамның жауапсыздығын да, дұрыс бағыт берілмесе нәтиже шықпайтынын да еске салады.
Soqyr ıtke boq ta joq.