Сиырда аунамақ жоқ,
Жылқыда күйсемек жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыр аунап-қунап, өзіне жайлы қимылдағанымен, жылқыдай ширақ қимылдап, шаба жөнелетін күйге түспейді; жылқы да сиырдай жатып аунамайды. Астарлы мағынасы — әр жан иесінің, әр адамның өз табиғаты, өз мінезі, өз жолы бар. Біреудің бойына біткен қасиет екіншісінен бөлек болады, сондықтан бәрін бір өлшеммен бағалау дұрыс емес. Қазақ бұл сөз арқылы әркім өз орнын, өз қабілетін тануы керегін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұнда сиыр — сабырлы, баяу, қоңыр тірліктің бейнесі. Жылқы — жүйрік, сергек, еркін мінездің символы. «Аунамақ» пен «күйсемек» сөздері екі түліктің қимыл-қалпын нақты көрсетіп, олардың бір-біріне ұқсамайтынын аңғартады. Осы арқылы мақал адам мінезіндегі айырмашылықты, табиғи қабілетті, болмыс ерекшелігін бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал біреуді өзіне ұқсатқысы келетіндерге ескерту ретінде қолданылады. Мысалы, ата-ана бір баласының сабырлы, екіншісінің ширақ екенін көріп, екеуін де бірдей талаппен қыспай, қабілетіне қарай бағыттауы керек. Сонда ғана адам өз дарынын дұрыс ашады.
Jylqyda kúısemek joq.