Шағала келмей жаз болмас,
Шаңқан келмей боз болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — шағала көрінбей жаз толық орнамайды, ал шаңқан түсі көрінбей боздың өңі айқындалмайды. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өз белгісі, өз мезгілі болады; бір құбылысты сол құбылыстың нышаны арқылы танимыз. Халық мұнда табиғаттағы заңдылықты өмір заңына айналдырып, кез келген істің басталуын білдіретін белгі болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы шағала — жаздың, жылылықтың, көктемнен кейінгі кең тыныстың белгісі. Ал шаңқан мен боз — ақ, ашық түсті реңктерді білдіріп, бір нәрсенің ажарын, айқын келбетін елестетеді. Яғни құбылыстың толық көрінуі үшін оның алдын ала байқалатын нышаны болуы керек деген ой берілген. Табиғат суреті арқылы өмірдегі күту, байқау, тану ұғымдары астасып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жаңа істің басталуын, үлкен өзгерістің алғашқы белгілерін байқағанда айтылады. Мысалы, бір жобада алғашқы нәтиже көріне бастаса, адамдар «істің ізі көрінді, алда берекесі де болады» деп жұбатады. Сол сияқты, студенттің еңбегі бірден білінбесе де, алғашқы жақсы бағалары оның өсу белгісі саналады.
Shańqan kelmeı boz bolmas.