Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман деген сөздің тура мағынасы — өзгенің көрсеткен қорлығы да ауыр, бірақ ең ауыры адамның өзіне өзі жасаған қорлығы, өз әлсіздігі, өз кемшілігі. Астарлы мағынасы: адамды ең көп күйзелтетін нәрсе — сырттан келген қысымнан бұрын, өз қадірін түсіретін, намысын таптайтын іс-әрекеті. Яғни, өз абыройыңды өзің қорласаң, оны түзету де қиын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жат» — бөгде адам, сырттан келген кісі. «Қорлық» — кемсіту, намысты аяққа басу. Халық өзгенің қорлығын бір деңгейде жаман көргенімен, «өз қорлығың» деп адамның өз мінезін, өз қателігін меңзейді. Бұл жерде ішкі намыс пен сыртқы қысым салыстырылып, адамның өзін-өзі құрметтеуі ең жоғары құндылық екені аңғарылады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ар-намыс, тәртіп, жауапкершілік жайында жиі айтылады. Мысалы, бір адам жалған сөйлеп, өз беделін өзі түсірсе, жұрт оған: «Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман» деп ескертуі мүмкін. Бұл — өз қателігіңе өзің жауап беру керегін, абыройды сырттан емес, ішкі тәртіптен сақтау қажет екенін білдіреді.