Өлген сиыр сүтті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Өлген сиыр сүтті» деген мақалдың тура мағынасы жоқтың өзінде пайда іздеу секілді естіледі. Астарлы мағынасы — бір нәрсенің өз уақыты өтіп, енді қайтып келмейтін сәтінен кейін де одан пайда күтудің бекер екенін білдіреді. Кейде адам кеш қалған істен, өткен мүмкіндіктен, орындалмайтын үміттен қайыр іздеп әуреленеді. Мақал осындай бос әрекетті сынайды: тірі кезінде бағаланбаған нәрсе өлгеннен кейін сүт бермейді, яғни кешігіп келген әрекет нәтиже бермейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сиыр» — тіршілік көзі, ырыс пен несібенің символы. «Сүт» — пайда, қорек, береке деген ұғымды білдіреді. Ал «өлген сиыр» — мүмкіндігі біткен, қызметі тоқтаған істің бейнесі. Халық осы қарапайым образ арқылы «уақытында қимылда», «кеш қалма» деген ойды өте өткір жеткізген. Бұл жерде мысқыл да бар: пайда бермейтін нәрседен пайда күту — аңғалдық.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал уақытын өткізіп алған іске қатысты жиі қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай жүріп, соңғы күні «түнде оқып үлгеремін» десе, ұстазы: «Өлген сиыр сүтті болмайды» деп ескертуі мүмкін. Яғни кешіктірілген әрекеттен үлкен нәтиже күтпеу керек.