Өлермен өгіз балтадан қорықпайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: өлермен, яғни өлуге де, тіршілікке де селқос, қатты қырсық немесе тым қайсар өгіз балтадан қорықпайды. Астарлы мағынасы: ашуға берілген, ақымақтықпен тәуекел еткен, өз қатерін түсінбейтін адам қауіптен сескенбейді. Мұндай жанға ақыл да, ескерту де әсер етпейді. Сондықтан мақал адамды ойланбай әрекет етпеуге, қауіптің алдын алып, сабыр сақтауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «өгіз» — күшті, бірақ кейде қырсық, жуас емес мінездің бейнесі. «Балта» — үлкен қауіп, кесірлі салдар, жазаланудың символы. Яғни күштің өзі ақылсыз болса, қатерден құтқармайды деген ой берілген. Халық өгіз арқылы мінезі ауыр, айтқанға көнбейтін, өзіне зиян келсе де тоқтамайтын адамды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жұмыста, отбасында немесе қоғамдық ортада ескертуді тыңдамай, қатерлі іске баратын адамға қатысты айтылады. Мысалы, жүргізуші жол ережесін бірнеше рет бұзып, айыппұлдан да қорықпай жүрсе, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Яғни тәуекел мен қырсықтықтың соңы жақсы болмайтынын еске салады.