Малды тапқанға бақтыр,
Отты шапқанға жақтыр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: малды тапқан адам ғана оны бағып-қағады, отты шапқан адам ғана жағады. Астарлы мағынасы: әр істің жемісін көру үшін ең әуелі соған лайық еңбек пен әрекет керек. Дайын дүниеге қызығып қана қоймай, оны ұстап тұру, өсіру, іске айналдыру да адамның өз қолында. Яғни ырыс та, нәтиже де талап пен еңбектің арқасында келеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «мал» — тек төрт түлік емес, жалпы дүние, байлық, мүмкіндік, ырыс белгісі. «Бақтыру» — барды жоғалтпай, күтіп-ұстау, жауапкершілікпен қарау. «От» — тіршілікке қажет күш, жылу, береке, істің бастауын білдіреді. «Шапқанға жақтыр» дегені — отты жағу үшін де қимыл, ептілік, ынта керек екенін меңзейді. Демек, береке әрекеттен туады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал бизнесте, оқуда, шаруашылықта жиі қолданылады. Мысалы, бір адам кәсіп бастап, алғашқы табыс тапса, оны дұрыс басқармаса, пайдасы азаяды. Ал еңбектеніп тапқанын ұқыпты ұстап, әрі қарай дамытса, береке көбейеді. Бұл мақал адамды жалқаулықтан сақтап, жауапкершілікке шақырады.
Otty shapqanǵa jaqtyr.