Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді деген мақал адамның бағы қайтқанда, жолы болмай, ісі оңға баспай қалатынын меңзейді. Тура мағынасында біреудің иті де қырындай, яғни қисық-қыңыр жүріп, жөнге көнбегендей көрінеді. Астарлы мағынасы — адамға сәтсіздік үйірілсе, ұсақ-түйек нәрсенің өзі де кедергі болып, бәрі кері кететіндей әсер береді. Бұл мақал қиын шақта адамның сабыры сыналатынын, ал сәттілік пен ырыс бірге жүретінін аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қыры кеткен» сөзі — бағы тайған, жолы болмаған адамды білдіреді. Ал «ит» — халық танымында иесін ілесетін, бірақ кейде қыңыр, жөнсіз қимылдайтын бейне. «Қырын жүгіру» — тура жолдан ауытқу, ісінің ыңғайсыз, қисық өтуі деген ишара. Осы образдар арқылы халық өмірдегі сәтсіздік тек адамның өзіне емес, айналадағы жағдайға да әсер ететінін бейнелі түрде жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жоспар ойдағыдай шықпай, бір қиындық екіншісін тудырғанда айтылады. Мысалы, студент емтиханға кешігіп келіп, үстіне құжаты да үйде қалып қойса, жұрт «қыры кеткеннің иті қырын жүгіреді» деп қалжыңдап не өкінішпен айтуы мүмкін. Яғни бұл сөз сәтсіздікке ұшыраған жанның жағдайын бейнелеп, сабыр сақтап, берілмеуге үндейді.