Құрсағы жібіген ит жатпас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Құрсағы жібіген ит жатпас деген мақал аш адамның тыныш отыра алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында, ішегі ашып, қарны ашқан ит мазасызданып, жата алмайды. Астарлы мағынасы — адам да қажеттілік қыспаса, қимылдамай, әрекетке бармайды; ал мұқтаждық, аштық, таршылық оны тірлікке итермелейді. Бұл сөз көбіне еңбек етуге, қамдануға, күнкөріс үшін әрекет жасауға меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» — аштықтың әсерінен тынышсыз күйге түскен тірі жанның бейнесі. «Құрсағы жібіген» тіркесі қарынның босап, күштің азайғанын білдіреді. Қазақ танымында иттің мазасыз қалпы арқылы адамның ішкі жай-күйі салыстырылады: қарны аш, жағдайы төмен адам да тыным таппайды. Осындағы образ өмірдің қаталдығын, мұқтаждықтың адамды қозғалысқа түсіретінін анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал табыс табу, жоспар құру, уақытында қамдану қажет екенін еске салады. Мысалы, жұмыссыз қалған адам отбасын асырау үшін жаңа кәсіп үйреніп, қосымша табыс іздей бастайды — дәл осындайда мақалдың мәні көрінеді. Яғни мұқтаждық адамды әрекетке, ізденіске және жауапкершілікке жетелейді.