Құлағынан күн көрінген.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Құлағынан күн көрінген» деген тіркес тура мағынасында адамның құлағы өте үлкен, не өте қалқиған болып елестейді. Ал астарлы мағынасы — біреудің тым арық, жүдеу, әлсіз, өңі қашқан күйін білдіреді. Халық мұны көбіне аштық көрген, ауыр жұмысқа жегілген, күтімі нашар, мүшкіл халдегі адамға қатысты айтқан. Яғни бұл сөз сыртқы бейнені ғана емес, адамның тұрмыс-тіршілігіндегі ауырлықты да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы басты образ — «құлақ». Құлақтың ерекше үлкен болып көрінуі адамның бет-жүзінің шөгіп, денесінің арықтап кеткенін әсерлі суреттейді. «Күн көру» тіркесі де жай ғана жарықты көру емес, дененің жұқарып, сүйектің білініп қалуын ишаралайды. Халықтың бейнелі ойлауы осы арқылы адамның мүшкіл күйін бір-ақ ауыз сөзбен дәл жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал-мәтел өте сирек қолданылғанымен, тым жүдеп кеткен, шаршаған адамды сипаттағанда айтылуы мүмкін. Мысалы, бір студент емтиханға дайындалып, ұйқысыз жүріп, тамақтанбай қатты арықтап кетсе, «Құлағынан күн көрінген болыпты» деп айтуға болады. Бұл сөздің астарында аяушылық пен уайым да жатады.