Қой шелді болмай, төлді болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қойдың шелді болуы — оның қоңды, семіз, күйлі болғанын білдіреді. Ал мал күйлі болмаса, төлдеуі де жақсы болмайды. Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың күтімі мен жағдайы төлдің молаюына тікелей әсер ететінін айту. Астарлы мағынасы — кез келген істің нәтижесі оның алғышартына, қамына, дайындығына байланысты. Яғни береке де, өнім де, табыс та кездейсоқ келмейді; оған дейін дұрыс күтім, еңбек, шыдам керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — күнкөріс пен ырыстың символы, ал «шелді» сөзі малдың тоқ, қуатты қалпын бейнелейді. «Төл» — болашақ өнім, ұрпақ, береке ұғымын танытады. Қойдың шелі мол болса, одан төлдің көбеюі күтіледі деген ой арқылы халық өмірдегі себеп пен салдарды өте шебер жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды істің нәтижесіне жету үшін алдын ала жағдай жасау керек деген мағынада қолданады. Мысалы, студент емтиханнан жақсы баға алғысы келсе, соңғы күні ғана емес, бүкіл семестр бойы дайындалуы керек. Дайындықсыз үлкен нәтиже күтудің өзі — осы мақалдағыдай, «шелді болмай төлді болуды» күту.