Қой егіз тапса,
Шөптің басы айыр шығады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қой егіз туса, одан да көп жем-шөп керек болады, сондықтан шөптің басы айырланып, мол өсім береді. Астарлы мағынасы: бір игіліктің артынан екінші игілік еріп, береке көбейеді. Яғни еңбек пен ынта дұрыс болса, нәтиже де еселеніп шығады. Халық мұнда тіршіліктің ырысы көбіне көбейген сайын жауапкершілік те артатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қой» — берекенің, малға біткен ырыстың белгісі. «Егіз туу» — молшылық, өнімнің артуы. Ал «шөптің басы айыр шығуы» — табиғаттың өзі сол молшылыққа лайықталып, өсімнің көбеюін бейнелейтін көркем образ. Бұл тіркес қазақтың мал шаруашылығына сүйенген өмір тәжірибесін көрсетеді: ырыс көбейсе, соған сай қам да, күтім де күшеюі керек.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал еңбектегі немесе бизнестегі табыс көбейсе, соған сай жоспар, ресурс, жауапкершілік те артуы керек деген ойға келеді. Мысалы, шағын наубайханаға тапсырыс күрт көбейсе, иесі ұн қорын алдын ала молайтып, қызметкер санын да көбейтеді. Сонда береке тоқтамайды, керісінше орныға түседі.
Shóptiń basy aıyr shyǵady.