Киелі мал иелі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — малдың киесі, яғни оның өз ырысы, берекесі, қадірі бар деген ой. Астарлы мағынасы — малды құрметтеп, күтіп-баптаған адам ырысқа кенеледі; ал малға жауапсыз қарау берекені қашырады. Қазақ ұғымында мал тек күнкөріс құралы емес, еңбекпен келген несібе, сондықтан оған ұқыптылық пен адал ниет керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «киелі» сөзі малдың жай ғана жануар емес, қадірлі, қасиетті құндылық екенін білдіреді. «Иелі» дегені — иесі бар, бағып-қағып, есебін білетін адамның қолындағы ырыс деген ұғым. Осы екі сөз арқылы халық малдың берекесі оны күткен адамға ғана қонатынын меңзейді. Яғни, малға қарау — тек шаруашылық емес, жауапкершілік пен береке ұғымы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды мал шаруашылығында ғана емес, кез келген мүлікке ұқыпты қарау туралы да қолдануға болады. Мысалы, ферма иесі малды уақтылы жемдеп, емдеп, қорасын таза ұстаса, мал өсіп, табыс артады. Демек, еңбектің қадірін білген адамға несібе де көбейеді.