Кенді жерде жылан бар,
Шөлді жерде қыран бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: кенді, бай өңірде жылан кездеседі, ал шөлді жерде қыран ұшады. Астарлы мағынасы: әр жердің өз табиғи ерекшелігі, өзіне тән тіршілігі мен иесі болады. Құтты, бай жердің де қиындығы бар, ал жұтаң, қатал ортада да биік рух, қайсар күш туады. Яғни орта қандай болса да, соған бейімделген қасиет пен өміршеңдік болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кенді жер» — байлық пен молшылықтың белгісі, бірақ сонымен бірге қауіп те бар мекен. «Жылан» — сол ортадағы жасырын қатер, сақ болуды еске салатын бейне. Ал «шөлді жер» — тіршілігі ауыр, қатаң орта. «Қыран» — еркіндік, биіктік, қайсарлық пен төзімділіктің символы. Демек, мақал бай ортада да абай болу керек, ал қиын ортада да асқақ рух жоғалмайтынын танытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды өмірде ортаға қарап адамды бағалау, не жағдайдың адамды шыңдайтынын айту үшін қолданады. Мысалы, үлкен қалада мүмкіндік көп болғанымен, бәсеке мен қауіп те қатар жүреді; ал шалғай ауылда жағдай ауырлау болса да, еңбекқор, алғыр жастар өсіп шығады. Сондықтан адам қай ортада жүрсе де, сақтық пен табандылықты ұмытпауы керек.
Shóldi jerde qyran bar.