Қасқырдың күшігін қанша асырасаң да,
Тоғайға қарап ұлуын қоймайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқырдың күшігін қанша бағып-қақсаң да, ол бәрібір тоғай жаққа қарап ұлып, өз табиғатына тартады. Астарлы мағынасы: адамға, мінезі қатты не ниеті бұзық жанға қанша тәрбие берсең де, түпкі болмысы өзгермей қалуы мүмкін. Яғни, жаратылысынан келген қасиет пен ішкі ниет кейде сыртқы ықпалдан басым түседі. Бұл сөз көбіне жаман әдеттен айнымаған, өз мінезін түземеген адамға қатысты айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қасқырдың күшігі» — туа біткен болмысы қатал, түзге бейім, жуастанбаған мінездің символы. «Тоғайға қарап ұлу» — өз тегін, өз ортасын іздеу, табиғи бейіміне қайта оралу дегенді білдіреді. Қасқыр бейнесі қазақ танымында еркіндік пен жыртқыштықты қатар меңзейді, сондықтан бұл жерде ол тәрбиеден де күшті ішкі болмысты көрсетіп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал кейбір адамның сөзіне емес, ісіне қарап бағалау керек екенін ескертеді. Мысалы, бір адам жұмыста қайта-қайта өтірік айтып, сенімді ақтамаса, оған қанша ескерту жасалса да, әдетін бірден тастамауы мүмкін. Сол себепті халық мұндайда «қасқырдың күшігін қанша асырасаң да, тоғайға қарап ұлуын қоймайды» деп түйіндейді.
Toǵaıǵa qarap ulýyn qoımaıdy.