Қасқыр - ауыз, түлкі - құйрық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал айлакер, қу тілді, сырттай момын көрінгенімен ішінен өз пайдасын ғана ойлайтын адамды меңзейді. «Қасқыр - ауыз» дегені — бірден қауып алатын, сөзінде де, ісінде де өткір, шапшаң мінезді бейне. Ал «түлкі - құйрық» — айласы көп, айналып соғатын, тікелей айтпай, жанама жолмен әрекет ететін мінездің белгісі. Астарында бір адамның бойында екі түрлі сипат қатар кездесіп, ол кейде ашық күшпен, кейде жасырын қулықпен мақсатқа жетуге тырысатыны айтылады.
Образдар мен теңеулер
Қасқыр мен түлкі — қазақ танымында ең көп қолданылатын бейнелердің бірі. Қасқыр көбіне қаталдық, батылдық, жыртқыштықты білдірсе, түлкі айла, алдау, есепшілдікті танытады. «Ауыз» бен «құйрық» сөздері де жай мүшелер емес, әрекеттің бағытын көрсететін образ. Яғни адамның бір жағынан тура шабуылдайтын, екінші жағынан сырты жылтыр, іші бұралаң қулығын суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал екіжүзді, пайдақор адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір адам басшының алдында өзін өте адал көрсетіп, ал артынан әріптесін кемітіп, өз мүддесін ойласа, оны осы мақалмен сипаттауға болады. Мұндай сөз адамға сақ болуды, сыртқы сөзге емес, ішкі ниетке қарауды ескертеді.