Қартайған ит жатып үреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қартайған иттің жатып үруі — тура мағынасында әлсіреген, қимылы аз жануардың орнынан тұрмай-ақ үріп жатуын білдіреді. Астарлы мағынасы — жасы ұлғайған, күші қайтқан адамның кейде бос сөзге, ұсақ ренішке, орынсыз дауға көп әуес болатынын меңзейді. Яғни, істің берекесін ойлағаннан гөрі, сөзге еріп, шамасы келмейтін іске араласу да кездеседі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — қырсықтық, қаһар, ескі әдеттің бейнесі. «Қартайған» сөзі адамның немесе мінездің тозуын, сабырдың азаюын танытады. «Жатып үру» — әрекетсіз жатып алып сөйлеу, өкпелеу, шағымдану, бірақ нақты іс қылмау деген ойды береді. Мақал адамды бос айқайдан гөрі байыпты қылыққа шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне жұмыста, отбасында немесе әлеуметтік желіде орынсыз пікір айтып, істің өзіне араласпайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір кісі жаңа бастамаға көмектеспей, тек сырттан сынап, «бұдан түк шықпайды» деп отыра береді. Сондайда жұрт оның әрекетін осы мақалмен түйіндейді. Бұл — сөз көп, іс аз адамға берілген ескерту.