Қараша - қауыс,
Кәрі-құртаңды тауыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қараша айы келгенде күн суып, тіршілік тартыла бастайды. Мақалдың тура мағынасы — күздің соңғы кезеңінде мал-жанға азық, қыстық қам керек, ал астарлы мағынасы — мезгілдің ауыр шағында әлсіз, кәрі, қауқарсыздың хәлі нашарлайды, сондықтан алдын ала қамдану қажет. Бұл сөз табиғаттың қаталдығын да, адамға сақтық пен есептің керегін де аңғартады.
Образдар мен теңеулер
«Қараша» — күздің ең сүреңсіз, суық шағының бейнесі. «Қауыс» сөзі бұл тұста жұтаң тарту, жүдеу, кеміру мағынасын білдіреді. «Кәрі-құртаң» — жасы келген, әлсіз, күтімді қажет ететін жандар немесе жалпы қауқары аз нәрсе. «Тауыс» дегені — жұтап қалу, таусылу, шығынға ұшырау. Яғни мақал табиғаттағы таршылықты адам өмірімен астастырып, әлсізге қиын кезеңде жеңіл тимейтінін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды қиындық алдында ертерек дайындалу керек деген ойды жеткізгенде қолданамыз. Мысалы, қыстың шығыны көбейетінін білетін отбасы жаздан бастап көмірін, азығын, киімін дайындап қояды. Сонда «Қараша — қауыс, кәрі-құртаңды тауыс» деген сөз қамсыздықтың зиянын еске салады.
Kári-qurtańdy taýys.