Қайыр сұрап, зекет береді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда кедей адам біреуден қайыр сұрап, соның өзінен зекет беретіндей көрінеді дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — адам кейде жоқшылықтан немесе мұқтаждықтан ғана емес, өз пайдасын ойлап, көрінгенге жағымпазданып, қол жайып күн көргісі келуі мүмкін. Яғни, шын ниетпен көмек сұрау мен есеппен сұранудың арасы жер мен көктей екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қайыр сұрау» — мұқтаждықты, әлсіздікті немесе тәуелділікті білдіретін образ. Ал «зекет беру» — қайырым, үлес, көмектесу ұғымының белгісі. Екі әрекеттің қатар айтылуы өмірде шынайы мұқтаж бен өз мүддесін күйттеген адамның ара-жігін тану керек екенін меңзейді. Бұл жерде сөз тура мағынада емес, адамның ниеті мен мінезін әшкерелейтін астарлы теңеу ретінде қолданылған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал таныс емес адамдардың әртүрлі сылтаумен ақша сұрауына, әлеуметтік желіде жалған мұқтаждық көрсетіп пайда табуына қатысты айтылады. Мысалы, біреу шын көмекті емес, өзін аянышты етіп көрсетіп, бірнеше адамнан қайталай ақша сұраса, оған осы мақал сай келеді. Мұндайда адам сұраушының ниетіне де, шын жағдайына да мән беру керек екенін ұғамыз.