Иттің құлы - итбақай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында иттің соңынан еріп, соның айтқанын екі етпейтін адамды меңзейді. Астарлы мағынасы — кімнің жаман ортасына, төмен әдетіне, жөнсіз ықпалына ерсе, соның деңгейіне түсіп кетеді деген ой. Яғни адам кімге жақын жүрсе, соның мінезі мен қалпына да ұқсап кетуі мүмкін. Мақал біреуге соқыр ерудің, өз пікірін жоғалтудың зиянын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — тұрпайы, дөрекі, жаман мінездің бейнесі. «Құл» — толық бағыныштылықты білдіреді. Ал «итбақай» — сол ортаның қасында жүріп, соған ұқсап кеткен, өз қадірін түсірген адамды тұспалдап тұр. Халық осы арқылы жаман орта адамды аздыратынын өте өткір әрі мысқылмен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз пікірін жоғалтып, жаман топтың жетегінде кететін адамға қатысты айтылады. Мысалы, оқушы жақсы оқудың орнына тәртібі нашар достарымен араласып, сабақтан қашса, үлкендер «иттің құлы — итбақай» деп ескертуі мүмкін. Бұл — ортаны дұрыс таңдау керек деген өмірлік сабақ.