Иттің бажасы көп, құдасы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — иттің айналасында жүргені көп болғанымен, оның «құдасы» болмайды. Астарлы мағынасы — сырттай көп араласқанмен, шын сый-құрметі жоқ, қадірі төмен, жалған байланысы көп адамды меңзейді. Яғни адам өз орнын, беделін, абыройын жоғалтса, айналасындағы танысы көп болғанымен, олар нағыз жақындыққа, сүйенішке айналмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — халық танымындағы қарапайым, есіктің сыртында жүретін, елге қызметі бар болғанымен, төрге шықпайтын бейне. «Бажа» — туыстық қатынастың белгісі, ал «құда» — қазақ ұғымындағы аса қадірлі, сыйлы байланыс. Сол арқылы мақал иттің төңірегінде жүретін жанама қатынас көп, бірақ мәртебелі, берік туыстық жоқ екенін әжуалайды. Бұл — бедел мен сыйдың сыртқы көптіктен емес, ішкі қадірден шығатынын көрсететін астар.
Қазіргі өмірде
Қазіргі өмірде бұл мақал танысы көп, бірақ сөзі өтпейтін, беделі төмен адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу әлеуметтік желіде мыңдаған оқырман жинаса да, іс жүзінде ешкім оған сенім артпаса, жұрт «иттің бажасы көп, құдасы жоқ» деп сипаттауы мүмкін. Яғни байланыс көп болғанымен, шынайы сыйластық жоқ деген ой айтылады.