Ит қорыған жерге өш.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ит күзетіп, иелік етіп жүрген жерге басқа иттің жақындап, өшігуі. Астарлы мағынасы: бір нәрсеге иелік еткен, оны қорғаған адамға сырттан келіп тиісу, қызғану не таласу көбіне болады. Яғни адам өзіне тиесілі дүниені, абыройын, орнын немесе еңбегін қорғап отырса, оған көз тігіп, қарсылық білдіретіндер табылады. Бұл — өмірде жиі кездесетін құбылыс.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — тек жануар емес, қорғаушы, иелік етуші күштің бейнесі. «Қорған жер» — еңбекпен, қамқорлықпен сақталған мүлік, орын немесе мәртебе. «Өшу» сөзі әлгі жерге тартыла бару, көз сұғу, қызғанышпен қарау мағынасын береді. Мақал адамға сақ болуды, өз еңбегін бағалауды және біреудің иелігіне орынсыз араласпауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің табысына, жұмысына не жетістігіне орынсыз тиісетін жағдайларда айтылады. Мысалы, бір қызметкер ұзақ жыл еңбектеніп келген жобасын қорғап жүрсе, жаңа келген адам сол іске себепсіз араласып, өзінікін дәлелдеуге тырысуы мүмкін. Сондайда: «Ит қорыған жерге өш» деп, талас пен қызғаныштың табиғи екенін меңзейді.