Ит итаяғын жаламай тойынбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өз несібесін, еңбегін не өзіне тиесілі үлесін қанағат тұтпай, басқаға телміріп күн көре алмайтынын білдіреді. Тура мағынасында ит өз итаяғындағы асты жалап қана тойынады. Астарлы мағынасында әр жанның өз ризығы, өз тіршілігі, өз тірек-тірегі бар; адам да өз маңдай терімен, өз еңбегімен ғана толық қанағат табады. Біреудің еңбегіне, біреудің дастарқанына қарап өмір сүру ұзаққа бармайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — бейнелі түрде өз жағдайына тәуелді, өз несібесін өзі тауып жейтін жан иесі. «Итаяқ» — адамның немесе үйдің өзіне тиесілі ризық-несібесінің, күнкөріс көзінің символы. «Жалау» әрекеті бір нәрсені сырттай аңсап, соңына дейін сарқып пайдалану мағынасын береді. Яғни мақал: әркім өз несібесін өзі тауып, өз ырысымен ғана тоқ болады деген ойды тұспалдайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал ең алдымен еңбекке, дербестікке және жауапкершілікке үндейді. Мысалы, бір адам тұрақты жұмыс істемей, үнемі өзгеден қарыз сұрап жүрсе, ақырында өз өмірін өзі түземей, ешқашан толыққанды тұрмыс құра алмайды. Сондықтан мақал «өз наныңды өзің тап, өз тірлігіңе өзің ие бол» деген өмірлік сабақ береді.