Ит иесі үшін жүгіреді,
Құс өзі үшін ұшады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әркімнің өз табиғаты мен мүддесіне қарай әрекет ететінін білдіреді. Ит иесіне еріп, соның қолдауын, қамқорлығын күтеді; ал құс еркін ұшып, өз қажеті мен еркіндігін өзі іздейді. Астарлы мағынасы — адамдар да көбіне өз пайдасын, өз жағдайын ойлап қимылдайды. Сондықтан біреуден толықтай әділдік не жанқиярлық күтпей, әр істің себебін түсіне білу керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы ит — адалдық, бағыну, тәуелділік белгісі. Ол иесіне қарап жүреді, одан нәпақа табады. Құс — еркіндік, өз бетімен өмір сүру, дербестік бейнесі. Оның ұшуы кеңдік пен тәуелсіздікті аңғартады. Екі образ арқылы халық адам мінезіндегі айырманы да, тіршіліктегі тәуелділік пен еркіндікті де өте нанымды жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамдардың қызметте, отбасында немесе қоғамда өз пайдасын көбірек ойлайтынын сипаттауға қолданылады. Мысалы, біреулер тек жеке басының мансабы үшін жұмыс істеп, ортақ іске онша жанашырлық танытпауы мүмкін. Сондайда: «Ит иесі үшін жүгіреді, құс өзі үшін ұшады» деп, әркімнің ниеті әртүрлі екенін еске салады.
Qus ózi úshin ushady.