Есек қодығымен, шеңгел собығымен.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір нәрсенің өзіне лайық жұбы, сыңары болатынын білдіреді. Тура мағынасында есектің төлі — қодық, ал шеңгелдің жемісі — собық. Астарлы мағынада әр заттың, әр адамның өз табиғатына, тегіне, ортасына сай белгісі болады деген ой жатыр. Кейде адамды сыртқы кейпімен емес, шыққан тегіне, мінезіне, болмысына қарап тануға меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «есек» пен «қодық» — малдың өз төліне тән байланысын көрсететін образ. Ал «шеңгел» мен «собық» — өсімдіктің өзіне тиесілі жемісін білдіреді. Яғни халық табиғаттағы үйлесімді мысал етіп алып, дүниедегі әр құбылыстың өз жұбы, өз белгісі барын дәлелдейді. Бұл теңеулер арқылы бір нәрсенің болмысын оның тектес, табиғи жалғасы арқылы тану ойы берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамды немесе істі сыртқы жылтыр сөзбен емес, шынайы болмысымен бағалауға қолданылуы мүмкін. Мысалы, біреу өзіне жараспайтын мінез көрсетсе, үлкендер «Есек қодығымен, шеңгел собығымен» деп, әркімнің өз орны, өз табиғаты барын ескертеді. Бұл сөз адамды асыра мақтамауға, шындықты тануға шақырады.