Еңбексіз ит жер,
Бейнетсіз бит жер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу болғанымен, астарында өте терең ой жатыр: еңбектенбеген адам пайдаға, ырысқа, құрметке жете алмайды. «Еңбексіз» деген сөз — маңдай тер төкпей, дайын дүниеге үйір болуды білдіреді. Ал «бейнетсіз» дегені — қиындық көрмей, талмай әрекет етпей нәтиже күтуді меңзейді. Халық мұнда тіршіліктің заңы барын ескертеді: табыс та, жетістік те, абырой да еңбектің арқасында келеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» пен «бит» — төмен, қорлық халдің бейнесі ретінде алынған. Ит пен бит жерді жеру — қадірсіз, қорексіз, бейшара күйді аңғартады. Яғни еңбек етпеген жанның тұрмысы жұтаң, тіршілігі берекесіз болады деген ой берілген. Бұл жерде жануар не жәндік тура мағынада емес, адамның халін суреттейтін астарлы образ ретінде қолданылған.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өте орынды. Мысалы, бір студент емтиханға дайындалмай, тек жолы болып кетсе деп күтсе, нәтиже әлсіз болады. Ал күнде оқып, ізденіп, тапсырмаларын уақытында орындаған адам жақсы жетістікке жетеді. Яғни өмірдің кез келген саласында еңбексіз табыс болмайтыны осы мақалмен дәл айтылады.
Beınetsiz bıt jer.