Еңбегі ештің тұзы сор.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Еңбегі ештің тұзы сор» деген мақал еңбексіз, еріншектікпен өмір сүрген адамның ырысы болмайтынын білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — бейнет қылмаған жанның ас-суы да, несібесі де жұғымсыз, берекесіз болады деген ой. Астарлы мағынасы — адам тіршілікте адал еңбек етпесе, оның алғаны да, тапқаны да баянды болмайды. Еңбек — ырыс пен құрметтің, ал жалқаулық — жоқшылық пен өкініштің бастауы.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тұз» — тұрмыстың дәмі, берекесі, күнкөрістің мәні. «Сор» — қуаң, жұтаң, берекесіз күйді аңғартады. Яғни еңбегі жоқ адамның несібесі дәмсіз, өмірі жұтаң болады деген бейне берілген. Қазақ ұғымында асқа тұз қандай қажет болса, өмірге еңбек те сондай қажет.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте орынды. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай, тек жолы болуын күтіп жүрсе, нәтижесі төмен болуы мүмкін. Ал жүйелі оқып, еңбектенген адам ғана жақсы жетістікке жетеді. Сондықтан мақал адамды жалқаулықтан сақтандырып, адал еңбекке үндейді.