Ел жатпай ит тынбас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ел жатпай ит тынбас» деген мақалдың тура мағынасы — ел ұйықтамайынша, ит те тынышталмайды. Астарлы мағынасы — бір әрекет, оқиға не мазасыздық жалпы жұртқа ортақ болса, оның салдары айналадағының бәріне әсер етеді. Яғни бір адамның емес, көптің жағдайы бір-бірімен байланысты. Бұл мақал көбіне ел ішіндегі қауіп-қатер, алаң, не ортақ мәселе жайында айтылады: халық тынышталса ғана, айнала да орнығады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ел» — бүкіл жұрт, қоғам, көпшілік. «Ит» — ел ішіндегі мазасыздықты, тынымсыз жағдайды, кейде дабылды білдіретін бейнелі образ. Иттің елмен бірге тынбауы — ортадағы тынышсыздықтың бәріне сезілетінін көрсетеді. Халық даналығы осы арқылы ұсақ нәрсе де үлкен ортаға әсер ететінін астарлап жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қоғамдағы ортақ мәселені, ортақ жауапкершілікті түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, бір аулада түнде шу болып, бірнеше үйдің тынышы кетсе, «ел жатпай ит тынбас» деп айтылуы мүмкін. Бұл — жеке адамның әрекеті бүкіл ортаға әсер ететінін ескерту.