Екпесең, жер қысырайды,
Күтпесең, көл қысырайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жерге дән екпесең, ол игерілмей бос қалады; көлге күтім жасамасаң, суы тартылып, нәрі азаяды. Астарлы мағынасы — кез келген игілік өзінен-өзі пайда болмайды, оны сақтау үшін еңбек пен қамқорлық керек. Адам да, ел де, мал да, шаруашылық та қараусыз қалса, берекесі қашады. Демек, еңбексіз ырыс болмайды, күтімсіз құт тұрмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жер» — тіршіліктің, еңбектің, ырыстың нышаны. «Екпеу» — әрекет етпеу, жалқаулық, бейқамдық. «Көл» — молшылық пен тазалықтың белгісі, ал «қысырайды» дегені — тартылып, азаяды, қуаты кемиді деген образ. Яғни мақал табиғаттағы құбылыс арқылы адам өміріндегі заңдылықты көрсетеді: күтімсіз қалған нәрсе жұтайды, ал еңбекпен бапталған дүние көбейеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды оқу, жұмыс, отбасы немесе денсаулыққа қатысты қолдануға болады. Мысалы, студент күнде дайындалмаса, білім «қырылады», яғни әлсірейді. Сол сияқты спортпен айналыспаса, денсаулық та нашарлайды. Сондықтан жақсы нәтиже үшін үнемі әрекет пен ұқыптылық қажет.
Kútpeseń, kól qysyraıdy.