Бұлттанған күн жаумай қоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аспан бұлттанып, күн күреңітіп тұрса, жауынның жаууы ықтимал. Астарлы мағынасы: қандай да бір белгі, күйзеліс не шиеленіс байқалса, оның ақыры міндетті түрде белгілі бір нәтижеге, өзгеріске әкеледі. Яғни, себепсіз нәрсе болмайды, басталған істің соңы болады. Халық бұл сөз арқылы қиындықтың да, күтулі өзгерістің де уақыт өте анық көрінетінін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бұлттанған күн» — көңілсіздік, күдік, қауіп немесе ауыр жағдайдың бейнесі. «Жаумай қоймас» дегені — істің бір шешімі болатынын, түйіннің тарқатылатынын білдіреді. Табиғат құбылысы адам өміріндегі ішкі-сыртқы өзгерістерге теңеліп, ойды әсерлі жеткізеді. Қазақ танымында ауа райы мен өмірдің ахуалы жиі қатар салыстырылады, сондықтан бұл образ өте ұғымды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыстағы, отбасындағы немесе қоғамдағы шиеленісті жағдайға қатысты айтылады. Мысалы, бір мекемеде тексеріс күшейіп, құжаттарда кемшілік байқалса, «бұлттанған күн жаумай қоймас» деп, мәселе бәрібір ашық айтылып, шешілетінін меңзеуге болады. Бұл сөз адамды алдын ала ойлануға, салдарын ескеруге шақырады.