Боқ жемес ит болмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: итке берілетін ас бірдей болмайды, кейде ол жағымсыз, лайықсыз нәрсені де көруі мүмкін. Астарлы мағынасы: әр істің, әр тіршіліктің өз қиындығы бар, соны көрмей, тәжірибе жинамай адам қалыптаспайды. Яғни, өмірде таза, жеңіл жол ғана емес, ауыртпалық пен ұятты, ыңғайсыз жағдайды да бастан өткеру болады. Сол сынақтан өткен адам шынығып, өмірдің шындығын түсінеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ит» бейнесі — төзімге, күнкөріске бейім, барға қанағат ететін тіршілік иесінің символы. «Боқ жеу» деген тіркес — адамның көзіне ерсі көрінетін, жиіркенішті, ауыр жағдайдың астарлы атауы. Бұл жерде хайуанаттық образ арқылы өмірдің тек жақсы жағы емес, жағымсыз қырлары да болатыны меңзеледі. Мақал адамның мінезін де сынайды: қиындықтан қашпай, шындықты қабылдай білуді еске салады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көбіне «қиындықсыз жетістік болмайды» деген ойда қолданылады. Мысалы, жас маман алғашқы жұмысында көп қателесіп, ыңғайсыз жағдайға ұшыраса да, сол тәжірибе оны мықтырақ етеді. Демек, өмір мектебінде бәрі бірден оңай бола бермейді, ал шыдам мен еңбек адамды өсіреді.