Барлық әр нәрсе дегізер,
Жоқтық арам жегізер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бар адам әртүрлі шаруаны да, ойдағысын да істеуге мүмкіндік табады, ал жоқтық қысса, адам амалсыздан арам жолға да баруы мүмкін. Астарлы мағынасы — тұрмыстың тарлығы адам мінезіне, таңдауы мен тіршілігіне қатты әсер етеді. Байлықты мадақтап тұрған жоқ, қайта жоқшылықтың адамды қинап, намысқа, адалдыққа сынақ салатынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
«Барлық» сөзі молшылықты, қолы жететін мүмкіндікті білдіреді. «Әр нәрсе дегізер» дегені — дәулеті бар адам сөзін де, ісін де еркін айтатынын меңзейді. Ал «жоқтық арам жегізер» тіркесі жоқшылықтың ауыр салдарын бейнелейді: күнкөріс қиындаса, адам рұқсат етілмеген іске де бара жаздайды. Мұнда «арам жегізу» — аштық пен мұқтаждықтың адамды аздыру қаупінің көркем айтылуы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық қысымның адамға қаншалықты әсер ететінін еске салады. Мысалы, жұмыссыз қалған адам отбасының қамын ойлап, кейде заңсыз немесе күмәнді табыс көздеріне алданып қалуы мүмкін. Мақал мұндайда адал еңбек пен алдын ала қамданудың маңызын ұқтырады. Сондықтан ол үнемшіл болуға, қиындыққа төзіммен қарап, арам жолдан сақтануға шақырады.
Joqtyq aram jegizer.