Байлар ашты тоқ санар,
Аш жаманын жоқ санар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бай мен кедейдің, тоқ адам мен аш адамның дүниені қабылдауы әртүрлі болатынын білдіреді. Тоқ, дәулетті адам қарны аш, мұқтаж адамның халін толық түсіне бермейді, сондықтан оның мұңын жеңіл көріп, «онша қиын емес» деп ойлауы мүмкін. Ал аш, жоқшылық көрген адам өз басындағы ауырлықты ғана ойлап, жамандықты да, мұқтаждықты да көбірек сезеді. Астарлы мағынасы — адамның сөзі мен бағасы өз жағдайына байланысты өзгеретіні, біреудің халін түсіну үшін сол күйді бастан кешкендей ойлау керектігі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бай» — тек мал-дүниесі мол адам емес, тұрмысы тоқ, қамсыз жанның бейнесі. «Аш» — қарны аш адам ғана емес, жоқшылықтың зардабын тартқан мұқтаж кісі. «Тоқ санар» тіркесі молшылықтағы адамның қанағатсыздықты, қиындықты сезбей бағалауына ишара етеді. «Жаманын жоқ санар» дегені — жоқшылықта жүрген адамға кез келген қиындықтың үлкен көрінуін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де әлеуметтік жағдайды түсінуде маңызды. Мысалы, тұрмысы жақсы басшы қарапайым қызметкердің жалақыға, қымбатшылыққа шағымын елемей қойса, осы мақал еске түседі. Ол бізге өзгенің халін бағаламас бұрын, оның орнында болып көру керек екенін үйретеді.
Ash jamanyn joq sanar.