Бәйге атқа бәйге ат шалдырмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — бәйгеге қосылған ат жарыс үстінде басқа бәйге атқа «шалдырмайды», яғни өз орнын бермейді, намысын жібермейді. Астарлы мағынасы — нағыз жүйрік өзіне лайық қарсыластан қаймықпайды, әркім өз деңгейіндегі адаммен ғана сынға түседі. Қазақ танымында бұл сөз кейде теңің теңімен араласуы, өзіне сай ортада сыналу, өз шамасын білу керек деген ойды да білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бәйге ат» — ширақ, мықты, сынға дайын адамға берілген бейне. «Шалдырмайды» деген сөз тек сүріндірмейді дегенді ғана емес, қарсыласын аяқтан шалып, төмендетпейді, өз беделін түсірмейді деген астар да береді. Яғни образ арқылы намыс, қабілет, бәсекеге төтеп беру мәні көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал өз саласын, өз деңгейін білетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, тәжірибелі маман мен жаңадан бастаған қызметкерді бірдей ауыр жобаға салу дұрыс болмайды; әркімнің мүмкіндігіне сай міндет берген жөн. Сонда іс те нәтижелі болады, адам да өзін жоғалтпайды.